۳– پوشش وحجاب:

مساله مد وفرم لباس زنان آن گونه که اخیرا مورد مناقشه قرار گرفته است چندان  دارای اهمیت نیست؛ چه مانند کسانی به مسا له نگاه کنیم که زنان را در جامه ها به گونه ای زندانی می کنند که جز دوچشم شان نمایان نیست وچه به مانند کسانی که با یک سری تاویلات قرآن را به استنطاق گرفته اند وکوشش می کنند تا ثابت کنند که برای زن هیچ فرم مشخصی  از لباس واجب نشده است. ولی ازانجا که این مسا له در این اواخر به صورت یک مسا له عام در آمده است، همین عمومیت آن را قابل بحث ساخته است. آنچه موجب پیدایش چنین مباحثی شده است دوچیز بوده است:

یک : رشد جریان های سیاسی که در سطح جهان اسلام به وِیژه بعد ازپیروزی  انقلاب اسلامی وتشکیل حکومت جمهوری  اسلامی در ایران که مد وفرم لباس زنان ( مثل پوشاندن سر ونقاب )  یکی از مهم ترین  نشانه ها و علایم  این انقلاب بوده است. نشانه هایی که البته درمقابل حکم شاه ایران مبنی بر کشف حجاب وترویج مد های غربی، به وجود آمد.

دو: امر دومی که در این اواخر برمسا له حجاب وبحث های مربوطه دامن زد، حکم یکی از دادگاه های فرانسه بود که دختران دانش آموز مسلما ن  را از پوشیدن لباس های مخصوص وداشتن روسری محروم کرد. دلیل آن دادگاه برای صدور چنین حکمی این بود که حجاب دختران مسلما ن نشانه های دینی وعلامت های مذهبی است که مخالف نظام سکولار فرانسه است. بنا براین بسیار طبیعی است که چنین پدیده هایی ضدیت هایی را در عالم اسلام برانگیزد. چون مسلمانان فکر می کنند که همه این مسایل درجهت دشمنی با اسلام صورت می گیرد ودرواقع وعی مبارزه با آموزه های اسلامی است. چنین گمانه هایی زمانی قوت می گیرد که د رکنار چنان پدیده هایی ستمها وتجاوزهای وحشیانه صربها برزنان مسلمان را  در جنگ های بوسنی بگذاریم. آن وقت متوجه خواهیم شد که چگونه وجدان وشعور مسلمانان با این مسایل جریحه دارگردید وباعث شد که زنان مسلمان به دنبال یک هویت مشخص ومنطبق بر آموزه های اسلامی وفرهنگ وتمدن کهن اسلام برآیند.  

تناقض در گفتمان های موجود تا جایی پیش می رود که به مرز های غیر عقلانی نزدیک می شود، به گونه ای که در یک طرف می بینیم که به قدری برای فرم لباس زنان خصوصیات وویژگی هایی بیان می شود که در هیچ جای شریعت نیامده است و از سوی دیگر کسانی یافت می شوند که کوشش می کنند تا برای خطابات قرآنی در مورد پوشش زن تاویل هایی بیابند، به ویژه برای  آن مواردی که در سوره

« نور» درباره زینت وپوشش زن آمده است.یکی از نوسیندگان مسلمان ( 12 )  اعتقاد دارد که موارد زینت زن به دوقسم زینت ظاهری وزینت مخفی تقسیم می شود؛ موارد ظاهری عبارت است از برخی از نقاط بدن زن مثل سر، شکم، پشت پا  ودست ها . ولی موارد مخفی مواردی خاصی است غیر ازانچه گفته آمد. اما مهم این است که براین اساس موارد ظاهری جزء مواردی که باید پوشانده شود به حساب نمی اید. لذا چنین تاویل هایی در افق متن خارج از ساختار مکانی وزمانی ولغوی متن صورت می گیرد. زیرا تعامل با زبان دراین صورت به مثابه یک فضای مستقل از بافت استعمال عرف صورت می گیرد.

ولی حقیقت این است که مفهوم حجاب یک مفهوم جدایی از ساختار های فرهنگی یک جامعه نمی تواند باشد بنابراین حجاب ومسا له پوشش یک مفهوم کلی، ثابت ودایمی در تمام جوامع بشری نیست چنانکه برخی گمان برده اند. زیرا اگر ما  ساختارآیات قرآنی را بدون ساختارهای تاریخی هنگام نزول وحی در نظر بگیریم درخواهیم یافت که مواردی که باید پوشانده شوند فقط مربوط به اعضای جنسی انسان می شود چه مرد باشد وچه زن. چنانکه در قرآن کریم کلمه « سوآه » در دوجا آمده است، یکی در مورد داستان  آدم وحوا وچگونگی ظاهر شدن شرمگاه آنان بعداز خوردن میوه شجره ممنوع. ( 13 )

این ترجمه ادامه دارد....

پانوشت ها :

1- این پژوهش ابتدا با نام « مفهوم النظم عند عبدالقاهر جرجانی: قراءه فی ضوء الاسلوبیه» 

درنشریه  « فصول »   ،  قاهر ه ، سال پنجم ، شماره 1 در دیسامبر 1984 ، منتشر شد وپس از آن  در ضمن کتاب «اشکالیات القرائه وآلیات التاویل » ، نوشته نصر حامد ابوزید ، در سال 1994 در بیروت به چا پ رسیده است .

2 -  در تمام این ترجمه آیات بر اساس تر جمه مر حوم « الهی قمشه ای » ترجمه شده است.

3 ) آیات 158 و 151 و152  سوره صافات ، بیانگر چنین اعتقادی درمیان عرب آن زمان است .

4 - جلال الدین ابوالفضل عبد الرحمن السیوطی « اسباب النزول »  حاشیه بر « تفسیر الجلالین » ،           بیروت ، دار الفکر ، ص 117

5 )  چنین ترتیبی تا حدودی اجماعی است، به ویژه اینکه سیوطی در « الاتقان فی علوم القرآن » و زرکشی در « آلبرهان فی علوم القرآن » قایل به چنین امری هستند.

6 ) محمد عبده ، الاعمال الکامله للامام محمد عبده،  جلد دوم، الکتابات الاجتماعیه ، ص 72 .

7 ) عبده ، پیشین، ص  84 و85 و92

8 )  ابوعبد الله محمد ابن احمد ابن العطار، کتاب الوثایق والسجلات ، ص 7 – 9 ،   مادرید ، مرکز فرهنگی  عربی- اسپانیایی، 1983 .  

9 ) محمد طالبی، افکار جدیده فی علاقه المسلم بنفسه وبا لاخرین، تونس ، سراس للنشر، ص 131 .                                                                                                                                                                                             

10 ) ابوالحسن علی ابن احمد الواحدی ، اسباب النزول ، قاهر، چاپخانه مصطفی، ص 82 و84 .

11 ) عبده ،  الاعمال الکامله ، ج 5 ، ص 177 .

12 )  محمد شحرور، الی غیر المحجبات اولا، ص 606 ،  دوحه ، دار الثقافه ، 1988 .

 13 ) قرآن کریم ، سوره اعراف ، ایات 20 ، 22 و26 – 27 وسوره « طه » ، ایه 121 .